Telegram: Tynyshtyq typyrshytty
Munaı naryǵy aptany dúr silkindirip bastady. Brent markaly qara altyn 2,44%-ǵa qymbattap, bir barrel úshin 64,31 dollar deńgeıine qaıta shyqty. Bul kútpegen jaǵdaı emes, kerisinshe, OPEC+ uıymynyń eshqandaı tosyn ózgeris jasamaǵan sabyrly sheshimine berilgen reaksııa. Tengenomika telegram arnasynyń jazýynsha, dál osy «tynyshtyqtyń» ózi munaı baǵasyna jan kirgizip otyr.
Kartel men onyń seriktesteri shilde aıynda munaı óndirýdi táýligine 411 myń barrelge arttyrdy. Kórsetkishtiń aldyńǵy aılardan esh aıyrmasy da joq. Sarapshylar áldeqaıda aýqymdy ósim bolady dep dámelenip edi, alaıda uıym qalypty baǵytty tańdady.
AQSh-ta ne bolyp jatyr? Ondaǵy jaǵdaı da Brent baǵasynyń qaıta ósýine serpin bergen. Burǵylaý qondyrǵylarynyń sany 461-ge deıin tómendepti. Bul 2021 jyldyń qarashasynan bergi eń tómengi kórsetkish. Iаǵnı kári qurlyq munaı óndirý qarqynyn báseńdetip otyr. Sonymen qatar benzınge suranys táýligine 1 mln barrelge artqan. Keıingi 3 jyldaǵy eń iri serpinge tańyrqamaǵan kompanııa joq. Jazǵy maýsym, demalys pen jolsapar benzın tutynýdy sharyqtatyp jatyr. Alda kele jatqan daýyl maýsymy – taǵy bir úlken qaýip.
Ne kútemiz? Arna avtorlarynyń jazýynsha, qysqa merzimde naryq tynyshtalǵandaı kóringenimen, fýndamentaldy táýekel saqtalyp otyr. Sebebi AQSh-ta óndiris tómendep barady, suranys tek maýsymdyq turǵyda artady. Al qoımadaǵy qor azaıyp jatyr. Osynyń bári munaı baǵasynyń aldaǵy aptalarda qubylyp turýyna sebep bolýy múmkin.
AERC: Ortalyq Azııa nege birige almaı otyr?
30 jyldan astam ýaqyt ótse de, Ortalyq Azııa memleketteri áli kúnge deıin shyn máninde, ıntegrasııalanǵan ekonomıkalyq keńistik qura almady. Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan men Túrikmenstan arasyndaǵy baılanystar tek jekelegen jobalarmen ǵana shektelgen. Reseımen de jaǵdaı dál osyndaı.
Ekonomıkany qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń (AERC) ǵylymı jetekshisi «Ortalyq Azııa elderi men Reseı arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyq: qazirgi zamanǵy syn-qaterler» zertteýinde osy túıtkilge tereńirek toqtaldy. Aıtýynsha, qaıshylyqtyń basty sebebi – aımaq elderi arasyndaǵy damý deńgeıiniń alshaqtyǵy men saıası turaqsyzdyq.
– Keıbir elderde ekonomıka men basqarý júıesi áli de ótpeli kezeńde tur, ınstıtýsıonaldyq negiz álsiz, al reformalar aıaqtalmaǵan. Ásirese Tájikstan men Túrikmenstanda demokratııalyq ınstıtýttar ornyqpaǵan. Mundaı jaǵdaıda tereń ıntegrasııa týraly aıtý qıyn. Oǵan qosa, aımaq ishindegi senim de jetkiliksiz. Shekaralyq qaqtyǵys, sý resýrstary úshin talas, syrtqy oıynshylardyń yqpaly – munyń bári Ortalyq Azııany ortaq maqsatqa jumyldyrmaı otyr. Álemde geosaıası shıelenis kúsheıip turǵan kezde, bólshektenýshilik aımaqtyń osaldyǵyn tereńdetedi, – dep túıin jasaıdy ekonomıst.
Degenmen zertteýshiler úmit otyn elimizden kóredi. Sebebi bizde saıası turaqtylyq bar, ekonomıkamyz salystyrmaly túrde ártaraptanǵan, halyqaralyq bedeli joǵary. Eń bastysy, Qazaqstan – ıntegrasııalyq bastamalardy júıeli túrde kóterip kele jatqan jalǵyz el. Ekonomıst naqty ustanym aıtty:
– Ortalyq Azııaǵa kóshbasshy el qajet. Birigý – tek uran emes, aımaqtyq qaýipsizdik pen ekonomıkalyq ómirsheńdiktiń alǵysharty. Bul jaýapkershilikti Qazaqstan óz erkimen, senimdi túrde atqara alady, tipti tıis te. Sebebi eger bul róldi basqa kúsh ıemdense, aımaqtyń baǵy bólek arnaǵa burylýy múmkin, – deıdi Jaqsybek Qulekeev.
YouTube: Halyq senbeıdi, biraq qyzyǵady
Bizde halyqtyń aqshasy bankte saqtalady nemese «jer alyp, úı salsam ba» degen oımen jyldar boıy qozǵalmaı turady. Al startap ıeleri jobasyna qarajat taba almaı otyr. Ekeýiniń arasynda kópir bolar júıe – kraýdınvestıng. Osy máseleni Batyrhan Elemes óziniń YouTube arnasynda kóterdi. Onyń «Investor aqshasy qaıda ketedi? Qazaqstandaǵy kraýdfandıngtiń máseleleri men keleshegi» dep atalatyn podkastynda sarapshylar tyń oılaryn ortaǵa saldy.
iKapitalist platformasynyń negizin qalaýshy Nurbek Raevtyń aıtýynsha, halyqta senimnen góri úreı basym. Artyq qadam jasaýdan qorqady.
– Otandastarymyz aqshasyn ınvestısııalaýǵa qarsy emes. Biraq olar naqty senimdi qural izdeıdi. «Fınıko», «Garant 24», «Questra World» sekildi qarjy pıramıdalarynan keıin eshkim eshkimge sene almaı qaldy, – deıdi ol.
Qarjy dırektory Dáýren Baımaǵambetov bolsa, zańnyń joqtyǵy úlken kedergi deıdi.
– Elimizde kraýdfandıng pen kraýdınvestıngke qatysty zań joq. Iаǵnı ınvestor salǵan aqshasyn joǵaltsa, eshqandaı qorǵan joq. Sol sebepti, platformada kelisimshart pen táýekelder aldyn ala túsindiriledi. Biraq bul jeke bastamalardyń arqasynda ǵana. Al memleket tarapynan áli de naqty júıe jasalmady, – deıdi.
Nurbek pen Dáýrenniń pikirinshe, bul naryq áli damýdyń basynda, alaıda qazaq qoǵamy baıaý bolsa da qarjylyq saýattylyqqa bet burdy. Jastardyń belsendiligi úmit otyn úrleıdi, sebebi olardyń qarjylyq belsendiligi artqan. Olar dástúrli bankten emes, onlaın ınvestısııadan, passıv tabystan úmitti. Bul qoǵamda qarjylyq sananyń birtindep qalyptasyp kele jatqanyn kórsetse kerek.
Daıyndaǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
